Close Konusu Nedir? Güç, Düzen ve İnsan İlişkilerinin Politik Hikâyesi
Bazen bir hikâyeyi izlerken ya da okurken kendimizi sadece karakterlerin dünyasında değil, toplumun görünmez kurallarının içinde buluruz. Bir bakış, bir suskunluk, bir yakınlık ya da mesafe… Bunların hepsi kişisel gibi görünür ama aslında siyasal düzenin en küçük hücrelerine kadar uzanan anlamlar taşır. Çünkü güç yalnızca parlamentolarda, anayasalarda ya da seçim sandıklarında değil; gündelik hayatın en sıradan ilişkilerinde de dolaşır.
“Close konusu nedir?” sorusu ilk bakışta basit bir film özeti arayışı gibi görünebilir. Oysa “Close” (2022, Lukas Dhont), yalnızca iki gencin arkadaşlığı üzerine kurulmuş bir anlatı değildir. Film, iktidarın toplumsal normlar üzerinden nasıl işlediğini, kurumların bireyleri nasıl şekillendirdiğini ve meşruiyet ile katılım arasındaki kırılgan ilişkiyi düşündüren güçlü bir politik metin gibi okunabilir.
Bu yazıda Close filmini siyaset bilimi perspektifinden ele alacak; iktidar, kurumlar, ideolojiler, yurttaşlık ve demokrasi kavramlarıyla derinleştireceğiz.
Close Konusu Nedir? Film Ne Anlatıyor?
İki Yakın Arkadaş ve Toplumun Bakışı
Close, çocukluk arkadaşlığı yaşayan iki genç erkek, Léo ve Rémi’nin hikâyesini anlatır. Aralarındaki bağ çok güçlüdür: birlikte vakit geçirirler, duygusal bir yakınlık paylaşırlar, birbirlerinin dünyasında güvende hissederler.
Ancak okul ortamına girdiklerinde, çevrenin bakışı değişir. Arkadaşlıkları sorgulanır, etiketlenir, dedikodulara konu olur. İşte tam bu noktada film, bireysel bir hikâyeden çıkıp siyasal bir soruya dönüşür:
Toplum, yakınlığı neden tehdit olarak algılar?
Bu sorunun içinde güç ilişkileri, normlar ve kurumsal düzenin izleri vardır.
İktidar: Close Filminde Güç Nerede Başlıyor?
İktidar Sadece Devlet midir?
Siyaset bilimi çoğu zaman iktidarı devletle özdeşleştirir. Ama Michel Foucault’nun yaklaşımı bize şunu hatırlatır: iktidar yalnızca yukarıdan aşağıya işlemez; gündelik hayatın içinde dolaşır, bedenlere ve ilişkilere yerleşir.
Close filminde iktidar, bir öğretmenin otoritesinde değil sadece; arkadaş grubunun bakışında, okul koridorundaki fısıltıda, normların görünmez baskısında ortaya çıkar.
Léo’nun davranışlarını değiştirmesi, arkadaşlığını mesafeye dönüştürmesi, aslında iktidarın içselleştirilmesidir.
Bu da şu soruyu doğurur:
Gerçek iktidar, insanın kendi kendini denetlemesi midir?
Meşruiyet ve Toplumsal Kabul
İktidarın en önemli dayanağı meşruiyettir. Yani toplumun belirli davranışları “normal” ve “kabul edilebilir” bulması.
Filmde yakın arkadaşlık, toplumsal normların gözünde meşruiyetini kaybeder. Çünkü erkeklik ideolojisi, duygusal yakınlığı “fazla” bulur.
Bu noktada Close, bize şunu sorar:
Meşru olanı kim belirliyor?
Kurumlar: Okul Bir Demokrasi Alanı mı, Disiplin Mekanizması mı?
Okulun Politik Rolü
Close filminde okul sadece bir eğitim kurumu değildir; aynı zamanda toplumsal düzenin yeniden üretildiği bir alandır.
Siyaset bilimi açısından kurumlar, bireyleri belirli normlara göre şekillendirir. Okul, yurttaş yetiştiren bir mekanizma olduğu kadar, farklılıkları bastıran bir disiplin alanı olabilir.
Rémi ve Léo’nun ilişkisi okulda “sorun” gibi algılandığında, kurumun rolü netleşir:
Uyum sağlamayan yakınlıklar dışlanır.
Bu da bize güncel siyasal olayları hatırlatır:
Bugün birçok ülkede eğitim kurumları, cinsiyet kimliği ve toplumsal normlar üzerinden yeni ideolojik çatışmaların merkezinde değil mi?
Katılım ve Sessizlik
Demokrasi, yalnızca oy vermek değil, toplumsal hayata katılım gösterebilmektir.
Ama filmde karakterler giderek sessizleşir. Léo duygularını ifade edemez, Rémi yalnızlaşır.
Bu sessizlik, siyasal katılımın yokluğuna benzer:
İfade edemeyen birey, demokratik özne olmaktan uzaklaşır.
Peki, bir toplumda insanlar kendilerini ifade edemiyorsa demokrasi ne kadar yaşayabilir?
İdeolojiler: Erkeklik, Normlar ve Görünmez Siyaset
Erkeklik Bir İdeoloji midir?
Close’un en çarpıcı politik boyutlarından biri, erkeklik normlarının nasıl işlediğini göstermesidir.
İdeoloji, yalnızca devletin resmi söylemi değildir; gündelik hayatın içinde “doğal” görünen düşünceler bütünüdür.
Filmde erkek çocukların duygusal yakınlığı “şüpheli” bulunur. Bu, patriyarkal ideolojinin bir sonucudur:
– Erkek sert olmalıdır
– Erkek mesafeli olmalıdır
– Erkek duygularını saklamalıdır
Bu ideoloji, Léo’nun kararlarını belirler.
Burada sorulması gereken provokatif soru şudur:
Toplum, erkeklerin duygularını bastırarak nasıl bir siyasal düzen kuruyor?
Yurttaşlık: Close’un Gösterdiği Kırılgan Aidiyet
Kim Toplumun İçinde Sayılır?
Yurttaşlık, sadece pasaport taşımak değildir. Aynı zamanda tanınmak, kabul edilmek, toplumsal aidiyet hissetmektir.
Close filminde Rémi’nin yaşadığı dışlanma, yurttaşlık hissinin kırılganlığını gösterir.
Toplum, normlara uymayanı görünmezleştirir.
Bu noktada film, günümüz siyasal tartışmalarına bağlanır:
– LGBTQ+ bireylerin kamusal alanda tanınma mücadelesi
– Gençlerin psikolojik yalnızlığı
– Toplumsal normların demokrasi üzerindeki baskısı
Close, bireysel bir trajedi üzerinden kolektif bir sorunu anlatır.
Demokrasi: Yakınlık ve Özgürlük Arasındaki İnce Çizgi
Demokrasi Sadece Kurumlar mı, Yoksa İlişkiler mi?
Close bize şunu düşündürür:
Demokrasi, yalnızca anayasa maddeleriyle değil, insanların birbirine nasıl davrandığıyla da ilgilidir.
Eğer bir toplum, yakınlığı tehdit olarak görüyorsa,
farklılığı bastırıyorsa,
duyguları cezalandırıyorsa…
Orada demokrasi ne kadar güçlüdür?
Sonuç: Close Filmi Neden Politik Bir Hikâye?
Close konusu nedir sorusunun cevabı yalnızca “iki arkadaşın hikâyesi” değildir.
Close, iktidarın normlarla nasıl işlediğini,
kurumların bireyleri nasıl biçimlendirdiğini,
ideolojilerin duygulara nasıl yön verdiğini,
yurttaşlığın ne kadar kırılgan olduğunu
ve demokrasinin aslında gündelik hayatta kurulduğunu anlatır.
Bu film, bizi şu sorularla baş başa bırakır:
– Yakınlık neden politik bir mesele olsun?
– Toplum, meşru ilişkileri kim adına tanımlar?
– Katılım yalnızca sandıkta mı olur, yoksa duyguları ifade edebilmek de bir katılım biçimi midir?
– Demokrasi, farklılıklarla yaşayabilme cesareti değil midir?
Belki de Close, bize şunu hatırlatır:
En büyük siyaset, insanın insana nasıl yaklaştığıdır.