Göz Nakli Riskli mi? – Antropolojik Bir Yolculuk
Bir antropolog olarak gözün öyküsüne baktığımızda, sadece bir organın değil, bir kültürün, bir kimliğin ve bir sembolün izlerini görürüz. Dünyanın farklı köşelerinde göz, kimi zaman ruhun aynası, kimi zaman kaderin kapısı, kimi zaman da tanrısal bir armağan olarak görülmüştür. Bu yüzden “Göz nakli riskli mi?” sorusu yalnızca tıbbî bir merak değil; aynı zamanda kültürlerarası bir anlam arayışıdır.
Gözün Antropolojik Anlamı: Görmek Bir Kültürdür
Her toplum, görme eylemine farklı bir anlam yükler. Bir Afrika kabilesinde göz, ataların bilgeliğini taşıyan bir kanal olarak düşünülürken; Asya kültürlerinde “üçüncü göz” bilgelik ve sezgiyi temsil eder. Batı dünyasında ise göz, bireyselliğin, tanıklığın ve kimliğin merkezindedir.
Bu noktada, göz nakli yalnızca bir tıbbi müdahale değil; kimliğin, ruhun ve kültürel hafızanın başka bir bedene aktarılması anlamına gelir. Bir gözün başka bir insana nakledilmesi, aslında bir “görme biçiminin” paylaşılmasıdır. Peki, bu paylaşımın sınırları nerede başlar ve nerede biter?
Antropolojik olarak, bu soru bizi insan olmanın en derin katmanlarına götürür. Çünkü her bakış, bir kültürün penceresinden şekillenir.
Ritüeller ve Yeniden Doğuş: Gözün Sembolik Gücü
Antik toplumlarda göz, sıklıkla yeniden doğuşun ve kutsal bilginin simgesi olmuştur. Eski Mısır’daki Horus’un Gözü, sadece koruyucu bir sembol değil, aynı zamanda ilahi görünün yeniden kazanılması anlamına gelirdi.
Bugün modern tıp “göz nakli” yaparken, farkında olmadan o kadim ritüelin bir benzerini gerçekleştiriyor: Karanlıktan aydınlığa, kayıptan kazanca, ölümden yeniden doğuşa bir geçiş ritüeli. Ancak bu ritüel, artık tapınaklarda değil; steril ameliyathanelerde, mikroskobik neşterlerle icra ediliyor.
Göz nakli riskli mi? sorusu, yalnızca tıbbi komplikasyonları değil; aynı zamanda bu “yeniden doğuş ritüelinin” kültürel sonuçlarını da düşündürür. Çünkü gözün taşıdığı anlam, bedeni aşan bir hafızayı temsil eder.
Topluluk ve Kimlik: Başkasının Gözüyle Görmek
Göz nakli geçiren bir birey, teknik olarak bir organı değil, bir bakış açısını da devralır. Bu durum, kimliğin sınırlarını bulanıklaştırır. Antropolojik olarak bakıldığında, göz nakli insanın “ben” algısını dönüştüren bir deneyimdir.
Birçok kültürde göz, bireyin “öz benliğiyle” özdeşleşir. Dolayısıyla bir başkasının gözünü almak, sembolik olarak bir başka kimliği kısmen taşımaktır. Bazı toplumlarda bu düşünce, ruhun bütünlüğüne zarar verebileceği inancını doğurmuştur.
Bu yüzden, bazı geleneklerde göz nakli gibi organ transferleri, topluluk kimliği açısından tabu kabul edilir; birey değil, topluluk karar verir.
Tıbbın ve Kültürün Kesişimi: Bilimsel Riskler ve Anlamın Katmanları
Modern tıp açısından bakıldığında, göz nakli (özellikle kornea nakli) oldukça hassas bir operasyondur. Enfeksiyon, doku reddi, görme kaybı gibi riskler mevcuttur. Ancak antropolojik bir bakışla asıl risk, insanın kendi kimliğini nasıl tanımladığıyla ilgilidir.
Bir insan, başka bir gözle gördüğünde aynı kişi kalabilir mi?
Bu soru, tıbbın değil; kültürün, dinin ve felsefenin alanına aittir.
Bazı antropologlar, bu tür organ nakillerini modern toplumların “ölümle pazarlık” biçimi olarak yorumlar. Yani insan, ölümü tamamen yenemese de, bir organ aracılığıyla kendini başka bir bedende yaşatmak ister. Bu, hem teknolojik bir başarı hem de varoluşsal bir ritüeldir.
Bir Kültürel Diyalog Olarak Göz Nakli
Göz nakli, insanın doğayla ve toplumla kurduğu ilişkinin bir metaforudur. Her kültür, bu eyleme kendi etik, dini ve sembolik çerçevesinden yaklaşır.
Bir kültürde “mucizevi bir kurtuluş” olarak görülürken, başka bir toplumda “kutsal düzene müdahale” olarak algılanabilir.
Göz nakli riskli mi? Evet, tıbben olduğu kadar, kültürel anlamda da risklidir. Çünkü bir göz, sadece bir organ değil, bir hikâyedir.
Sonuç: Görmek, Paylaşmak, Dönüşmek
Göz nakli, tıbbın ilerlemesinin ötesinde, insanın kendi sınırlarını yeniden tanımlama çabasıdır. Her başarılı nakil, insanın ölümle, kimlikle ve anlamla yürüttüğü kadim diyalogun modern bir yankısıdır.
Belki de en derin soru şudur: “Bir başkasının gözleriyle baktığımızda, gerçekten kim oluyoruz?”
Görmek, sadece dünyayı değil, insanın kendisini yeniden keşfetmektir. Ve belki de antropolojik açıdan en büyük risk, bunu göze alabilmektir.